Competentie: groeien en schitteren in wat je doet!
Stel je voor: je begint aan een nieuwe hobby, misschien wel iets technisch zoals programmeren. In het begin voelt het als een ondoordringbare muur van codes en onbegrijpelijke termen. Je probeert wat tutorials te volgen, maar het lukt maar moeizaam. Frustratie borrelt op. Je voelt je misschien zelfs een beetje dom.
Maar dan, na een paar weken van doorzetten, van kleine successen zoals het laten werken van een simpel stukje code, begin je de logica erachter te begrijpen. Langzaam maar zeker voel je dat je grip krijgt op de materie. Die ene keer dat je een complex probleem zelfstandig oplost, geeft een enorme kick. Het is niet alleen het werkende programma dat voldoening geeft, maar vooral het gevoel dat je iets kunt, dat je bekwaam bent geworden in iets nieuws.
Je ziet de groei die je hebt doorgemaakt, van complete beginner tot iemand die nu zelfstandig code kan schrijven. En als je dan die zelfgeschreven code gebruikt om iets nuttigs te maken, al is het maar een kleine tool voor jezelf, dan doe je er echt toe in jouw kleine digitale wereld. Dat gevoel van competentie, die innerlijke ‘yes, ik kan dit!’, is een krachtige motivator en een fundamentele bouwsteen voor jouw welzijn.
Het gaat hier in dit voorbeeld om competentie, net als autonomie, één van de drie psychologische basisbehoeften. Deze blog is de volgende in de serie over psychologische basisbehoeften.
Weet je nog waar we het de vorige keer over hadden? Hier een korte samenvatting:
Autonomie gaat over zelf keuzes maken en verantwoordelijkheid dragen. Het kan zorgen voor meer creativiteit, welzijn en betere prestaties, zowel privé als op je werk. Het kan je zelfs helpen handiger om te gaan met stress!
Handig omgaan met stress is een vaardigheid, daarmee draait het niet alleen om autonomie, maar ook zeker om competentie. Naast dat je zelf graag beslist en verantwoordelijkheid draagt, herken je vast ook de behoefte dat je iets wilt kunnen. Je wilt je bekwaam voelen, groeien, jezelf ontwikkelen en zien dat jouw inspanning ertoe doet in jouw omgeving.
In deze blog ontdek je wat competentie precies is, waarom het zo belangrijk is, wat de gevolgen zijn als je je niet competent voelt en wat je dan kunt doen.
Wat is competentie?
Competentie is, naast autonomie en verbondenheid, één van de drie psychologische basisbehoeften van de mens. De drie behoeften vormen de basis van de zelfdeterminatietheorie, een belangrijke psychologische theorie van Deci en Ryan, die zich richt op motivatie en hoe dat van invloed is op ons gedrag, onze prestaties en ons welzijn.
In lijn met de zelfdeterminatietheorie betekent competentie:
- De behoefte om je effectief te voelen in je interacties met de omgeving. Het gaat erom dat je gelooft dat je de vaardigheden hebt om dingen voor elkaar te krijgen.
- De behoefte om uitdagingen aan te gaan, te oefenen en te voltooien. Als mens wil je jezelf ontwikkelen, leren en groeien.
Competentie gaat dus om de beleving van bekwaamheid, het gevoel dat je taken succesvol kunt afronden, de ervaring van persoonlijke groei en het voelen van invloed door je acties.
Waarom is competentie zo belangrijk?
De behoefte aan competentie is net zo fundamenteel als die aan autonomie en verbondenheid. Het is een essentiële motor voor je persoonlijke ontwikkeling en je zelfbeeld. Wanneer jij je competent voelt:
- Ben je gemotiveerder
- Groeit je zelfvertrouwen
- Voel je je blijer
- Heb je meer zin om uitdagingen aan te gaan
- Presteer je beter
Net zoals autonomie, is competentie essentieel voor je welzijn en ontwikkeling. Wanneer aan de drie psychologische basisbehoeften (autonomie, competentie en verbondenheid) wordt voldaan, ervaren mensen meer intrinsieke motivatie, betere sociale ontwikkeling en groter psychologisch welzijn. Wanneer dit niet lukt, kan het leiden tot minder motivatie, negatieve emoties en problematisch gedrag.
Het mooie aan competentie, is dat het net als autonomie, werkt als een katalysator voor de andere psychologische basisbehoeften. Voortbouwend op autonomie, als je de vrijheid krijgt om je eigen keuzes te maken en je merkt dat je die keuzes succesvol kunt uitvoeren en jezelf ontwikkelt (competentie), dan voel je je sterker en gemotiveerder. Het geeft je een gevoel van succes. Daarnaast zul je meer betekenisvolle relaties aangaan voor o.a. (positieve) feedback om te blijven leren en je vaardigheden verder te ontwikkelen.
Wat als jij je niet competent voelt?
Er zijn altijd dingen waar jij heel goed in bent, dingen die je niet goed kunt of dingen die je nog niet goed kunt. Stel je begint met programmeren, dan is de kans groot dat je geen idee hebt wat je doet. Je hebt nog geen programmeervaardigheden en voelt je (nog) niet competent. Dit kan vervelend zijn en een beetje demotiveren maar hoeft nog geen gevolgen te hebben.
De frustratie van je competentiebehoefte zou een heel ander gevoel geven. Stel dat je constant te horen krijgt dat je er toch geen talent voor hebt, dat je het beter kunt opgeven. Of misschien blokkeert de software waarmee je werkt steeds, waardoor je niet verder kunt, en er is geen hulp beschikbaar om dat op te lossen. Het is alsof de omgeving je actief tegenwerkt dat jij je bekwaam voelt in programmeren. Dát is frustratie. En dat voelt veel erger dan alleen moeite hebben met iets nieuws leren. Het kan je echt ontmoedigen, boos maken of je het gevoel geven dat je waardeloos bent.
In de wetenschap wordt de frustratie van competentie op de werkvloer ook wel in verband gebracht met slechter herstel, vermoeidheid en meer negatieve emoties. Het kan er ook voor zorgen dat je programmeertaken, zoals in dit voorbeeld, gaat vermijden, dat je je hulpeloos voelt of dat je meer stress gaat ervaren.
Nu weet je intussen vast dat het ervaren van stress niet alleen slecht is maar ook echt voordelen kan hebben, mits je ook weet hoe je tussendoor herstelt!
Hoe zit het met competentie en stress?
De frustratie van competentie kan dus stress opleveren, omdat dan aan één van je psychologische basisbehoeften niet wordt voldaan. Tijdelijk is dit geen probleem. Acute stress kan versterkend zijn en in je voordeel werken. Maar chronische stress is niet goed en kan zelfs ondermijnend zijn. Het is dus zaak dat je slim en handig bent met stress.
Het leuke is, dat dit stress ook gewoon een vaardigheid maakt waar je competenter in kunt worden. Door te oefenen kun je handiger worden met stress! Je kunt onder andere met Kana Daily Life en Kana VR je stress meten en trainen. Het is ook nog leuk om te doen! Beloofd.
Je begint klein, krijgt inzicht in jouw persoonlijke stress en experimenteert met focus en ontspanning. Door gerichte HRV biofeedback leer je wat voor jou persoonlijk werkt om je stresssysteem aan te zetten en wat voor jou persoonlijk werkt om te ontspannen en te herstellen. Je gaat stappen zetten en wordt handiger met stress. We hebben al zo vaak gezien dat mensen zich competenter voelen en meer zelfvertrouwen krijgen. Het mooiste is dan ook dat je deze stressvaardigheden overal kunt toepassen. Stress is er altijd en het is overal. Dus ben je handig met stress, dan voel jij je waarschijnlijk in veel meer situaties competent!
Dus zo zit het met competentie!
Competentie is essentieel voor je welzijn, je motivatie en succes, zowel op je werk als in je privéleven. Het zorgt ervoor dat je uitdagingen aangaat, groeit in zelfvertrouwen, taken succesvol afrondt en beter presteert. Je kunt zelfs competenter worden met stress!
Hoe zit het met jouw behoefte aan competentie? En ben jij al bezig met het vergroten van je (stress)competentie?
Dit is de tweede blog in een serie van drie. De volgende en laatste blog gaat over de psychologische basisbehoefte: verbondenheid. Tot dan!
